• HOME
  • »
  • NEWS
  • »
  • explained
  • »
  • DHOLAVIRA ON UNESCO WORLD HERITAGE LIST ANCIENT CITY THAT WAS PART OF THE INDUS VALLEY CIVILIZATION JS

Explained: ധോളാവീര യുനെസ്‌കോയുടെ പൈതൃകപ്പട്ടികയിൽ; സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായ പ്രാചീന നഗരം

ഹാരപ്പന്‍ നാഗരികതയുടെ ഭാഗമായ ധോളാവീര എന്ന ചരിത്ര നഗരം യുനെസ്‌കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയില്‍ ചൊവ്വാഴ്ച ഇടം നേടി. യുനെസ്‌കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയില്‍ ഇടം നേടുന്ന ഗുജറാത്തിലെ നാലാമത്തെയും ഇന്ത്യയിലെ നാല്‍പ്പതാമത്തെയും പൈതൃക കേന്ദ്രമാണ് ധോളാവീര.

 Photo Credit: Twitter

Photo Credit: Twitter

  • Share this:
    ഹാരപ്പന്‍ നാഗരികതയുടെ ഭാഗമായ ധോളാവീര എന്ന ചരിത്ര നഗരം യുനെസ്‌കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയില്‍ ചൊവ്വാഴ്ച ഇടം നേടി. യുനെസ്‌കോയുടെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയില്‍ ഇടം നേടുന്ന ഗുജറാത്തിലെ നാലാമത്തെയും ഇന്ത്യയിലെ നാല്‍പ്പതാമത്തെയും പൈതൃക കേന്ദ്രമാണ് ധോളാവീര. എന്നാല്‍, ഇന്ത്യയിലെ പ്രാചീനമായ സിന്ധു നദീതട സംസ്‌കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന ഒരു പ്രദേശം ആദ്യമായാണ് ഈ പട്ടികയില്‍ സ്ഥാനം പിടിക്കുന്നത്.

    ഗുജറാത്തിലെ കച്ച് ജില്ലയില്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്ന ധോളാവീര എന്ന ഗ്രാമത്തിനടുത്ത് ഒരു കുന്നിന്‍ മുകളിലായാണ് ഈ പ്രാചീന നഗരത്തിന്റെ സ്ഥാനം. ഈ ഗ്രാമത്തിന്റെ പേരില്‍ തന്നെയാണ് പൈതൃക കേന്ദ്രവും അറിയപ്പെടുന്നത്. ആര്‍ക്കിയോളജിസ്റ്റ് ആയിരുന്ന ജഗത് പതി ജോഷി 1968-ലാണ് ആദ്യമായി ഈ സ്ഥലം കണ്ടെത്തുന്നത്. 1990-നും 2005-നും ഇടയിലായി രവീന്ദ്ര സിങ് ബിഷ്ട് എന്ന ആര്‍ക്കിയോളജിസ്റ്റിന്റെ നേതൃത്വത്തില്‍ നടത്തിയ ഉത്ഖനനത്തിനൊടുവിലാണ് ഈ പുരാതന നഗരത്തിന്റെ കൂടുതല്‍ വിവരങ്ങള്‍ പുറത്തു വന്നത്. പ്രാചീന ഇന്ത്യയില്‍ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വാണിജ്യ, ഉത്പാദന കേന്ദ്രമായിരുന്നു ഈ നഗരം എന്നാണ് ആര്‍ക്കിയോളജിക്കല്‍ പഠനങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിയത്. പിന്നീട് ക്ഷയിച്ചു തുടങ്ങിയ നഗരം ബി സി 1500 ആകുമ്പോഴേക്കും പൂര്‍ണമായ നാശത്തിന് വിധേയമാവുകയായിരുന്നു.

    ഈ പൈതൃക കേന്ദ്രത്തിന്റെ സവിശേഷതകള്‍

    പാക്കിസ്ഥാനിലെ മോഹന്‍ ജൊദാരോ, ഗാന്‍വെരിവാല, ഹാരപ്പ, ഇന്ത്യയിലെ ഹരിയാനയില്‍ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന രാഖിഗിരി എന്നീ നഗരങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞാല്‍ സിന്ധു നദീതട സംസ്‌കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായി നിലകൊണ്ട അഞ്ചാമത്തെ മഹാനഗരമാണ് ധോളാവീര. ഒരു പുരാതന കോട്ട, മറ്റ് ഹാരപ്പന്‍ നഗരങ്ങളില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ചെളിക്കട്ടകള്‍ക്ക് പകരം ചുണ്ണാമ്പുകല്ല്, മണല്‍ക്കല്ല് എന്നിവ കൊണ്ട് നിര്‍മിച്ച മതിലുകളുള്ള പട്ടണങ്ങള്‍ എന്നിവയും ഈ നഗരത്തില്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു.

    ജല സംഭരണികള്‍, പുറമെയുള്ള കോട്ട, വിവിധോദ്ദേശ്യങ്ങള്‍ക്ക് വേണ്ടി പണിത മൈതാനങ്ങള്‍, ബുദ്ധസ്തൂപങ്ങള്‍ പോലെയുള്ള അര്‍ദ്ധഗോള നിര്‍മിതികള്‍ എന്നിവയൊക്കെ ധോളാവീര നഗരത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകള്‍ ആയിരുന്നു എന്ന് ആര്‍ക്കിയോളജിസ്റ്റ് ആയ ബിഷ്ട് പറയുന്നു. മൈതാനങ്ങളിലൊന്ന് ഉത്സവാഘോഷങ്ങള്‍ക്ക് വേണ്ടിയും വിപണനകേന്ദ്രമായുമായിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചു പോന്നത്. മറ്റൊന്നിലാകട്ടെ, സവിശേഷമായ രൂപകല്‍പ്പനയോടു കൂടിയ ഒമ്പത് കവാടങ്ങളും പ്രാചീനമായ ശവക്കൂന ഉള്‍പ്പെടെയുള്ള, ശവസംസ്‌കാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വാസ്തുവിദ്യകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ധോളാവീരയിലെ സ്മാരകങ്ങളില്‍ നിന്നാണ് ബുദ്ധസ്തൂപങ്ങളുടെ ഉത്ഭവമെന്നും ബിഷ്ട് പറയുന്നു.

    എന്നാല്‍, സിന്ധു നദീതട സംസ്‌കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന മറ്റു പുരാതന നഗരങ്ങളില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ധോളാവീരയില്‍ നിന്ന് മനുഷ്യരുടെ മൃതദേഹങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളൊന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ധോളാവീരയിലെ സ്മാരകങ്ങളില്‍ നിന്ന് അസ്ഥികളുടെയോ ചാരത്തിന്റെയോ അവശിഷ്ടങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ലെന്നും എന്നാല്‍ വഴിപാട് എന്ന നിലയില്‍ നല്‍കിയ അമൂല്യമായ കല്ലുകള്‍ കണ്ടെത്താന്‍ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെന്നും ബ്രിഷ്ട് പറയുന്നു. ഹാരപ്പന്‍ കാലത്തെ മനുഷ്യജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് പുതിയ മാനവും ഉള്‍ക്കാഴ്ചയും നല്‍കുന്നതാണ് ഈ കണ്ടെത്തലെന്ന് അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേര്‍ക്കുന്നു.

    ധോളാവീരയുടെ ഉദയവും പതനവും

    ചെമ്പ് ഉരുക്കുന്ന ഒരു പ്രാചീന സംവിധാനത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പുകള്‍ ധോളാവീരയില്‍ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയത് അവിടെ ജീവിച്ചിരുന്ന മനുഷ്യര്‍ക്ക് മെറ്റലര്‍ജി അഥവാ ലോഹശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് അറിവുണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചനയാണ്. ധോളാവീരയിലെ വ്യാപാരികള്‍ ഇന്നത്തെ രാജസ്ഥാന്‍, ഒമാന്‍, യു എ ഇ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളില്‍ നിന്ന് ചെമ്പ് അയിരുകള്‍ സ്വരൂപിച്ചിരുന്നതായും പൂര്‍ത്തിയാക്കിയ ഉത്പന്നങ്ങള്‍ കയറ്റുമതി ചെയ്തിരുന്നതായും കരുതപ്പെടുന്നു. ഷെല്ലുകളും വൈഡൂര്യം പോലുള്ള കല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് ആഭരണങ്ങള്‍ നിര്‍മിച്ചിരുന്ന ഒരു കേന്ദ്രമായിരുന്നു ധോളാവീര എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.

    മെസപ്പൊട്ടേമിയയിലെ രാജകീയ ശവക്കല്ലറകളില്‍ നിന്ന് ഹാരപ്പന്‍ തൊഴിലാളി ജനതയുമായി സവിശേഷമായി ബന്ധമുള്ള മുത്തുകള്‍ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട് എന്ന് ബിഷ്ട് പറയുന്നു. ധോളാവീരയിലെ ജനത മെസപ്പൊട്ടേമിയന്‍ ജനതയുമായി വ്യാപാരബന്ധത്തില്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടിരുന്നു എന്നതിന്റെ സൂചനയാണ് ഇത്. ധോളാവീര നാഗരികതയുടെ തകര്‍ച്ചയും മെസപ്പൊട്ടേമിയയുടെ പതനവും യാദൃശ്ചികമെന്നോണം ഒരേ കാലത്ത് തന്നെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. ഇരു സമ്പദ്ഘടനകളുടെയും ഉദ്ഗ്രഥനത്തിലേക്കാണ് ഇത് വെളിച്ചം വീശുന്നത്. മെസൊപ്പൊട്ടേമിയയുടെ പതനത്തോടെ കടല്‍ത്തീരത്തോട് ചേര്‍ന്ന് അധിവസിച്ചിരുന്ന ഹാരപ്പന്‍ ജനതയ്ക്ക് അവരുടെ വലിയ വിപണിയാണ് നഷ്ടമായത്. ഇത് ഹാരപ്പന്‍ നഗരത്തിലെ പ്രാദേശിക ഖനനം, നിര്‍മാണ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍, ഉത്പാദനം, വിപണനം, കയറ്റുമതി എന്നിവയെയൊക്കെ സാരമായി ബാധിച്ചു.

    ബി സി 2000 മുതല്‍ക്ക് തന്നെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ധോളാവീര നഗരം കടുത്ത വരള്‍ച്ചയുടെ ഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചതായി ബിഷ്ട് പറയുന്നു. സരസ്വതി പോലുള്ള നദികള്‍ പൂര്‍ണമായി വറ്റിപ്പോകുന്നതും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്. വരള്‍ച്ചാ സാഹചര്യം അതിജീവിക്കുന്നതിനായി ഇവിടത്തെ ജനങ്ങള്‍ ഗംഗാ നദീതടങ്ങളിലേക്കും ദക്ഷിണ ഗുജറാത്തിലേക്കും മഹാരാഷ്ട്ര കഴിഞ്ഞുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലേക്കുമൊക്കെ കുടിയേറിപ്പാര്‍ത്തു.

    ഗുജറാത്തിലെ മറ്റ് ഹാരപ്പന്‍ കേന്ദ്രങ്ങള്‍

    ധോളാവീര കണ്ടെത്തുന്നതിന് മുമ്പ് അഹമ്മദാബാദ് ജില്ലയിലെ ധോല്‍ക താലൂക്കില്‍ സബര്‍മതി നദിയുടെ തീരത്തെ സറഗ്വാല ഗ്രാമത്തിലെ ലോത്തല്‍ എന്ന പ്രദേശമായിരുന്നു സിന്ധു നദീതട സംസ്‌കാരത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന ഗുജറാത്തിലെ പ്രധാന കേന്ദ്രം. 1955-നും 1960-നും ഇടയിലുള്ള കാലഘട്ടത്തില്‍ കണ്ടെത്തിയ ഈ പ്രദേശം പുരാതന നാഗരികതയുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന തുറമുഖ നഗരമായിരുന്നു.

    എന്നാല്‍, സുരേന്ദ്രനഗര്‍ ജില്ലയിലെ ഭദര്‍ നടിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന രംഗ്പൂര്‍ ആയിരുന്നു ഗുജറാത്തില്‍ ആദ്യമായി കണ്ടെത്തിയ ഹാരപ്പന്‍ കേന്ദ്രം. രാജ്‌കോട്ട് ജില്ലയിലെ റോജ്ഡി, ഗിര്‍ സോമനാഥ് ജില്ലയിലെ വെരാവലിന് സമീപത്തുള്ള പ്രഭാസ്, ജാംനഗറിലെ ലഖാബവല്‍, കച്ചിലെ ഭുജ് താലൂക്കിലെ ദെഷാല്‍പര്‍ എന്നിവയാണ് ഗുജറാത്തിലെ മറ്റ് ഹാരപ്പന്‍ നഗരങ്ങള്‍.

    അടുത്തിടെയാണ് കണ്ടെത്തിയതെങ്കിലും ധോളാവീര സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശം ചരിത്ര കാലഘട്ടത്തിലും ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിലും കൈയേറ്റങ്ങള്‍ക്കൊന്നും വിധേയമായിട്ടില്ല. യുനെസ്‌കോയുടെ പൈതൃക പട്ടികയില്‍ ഈ പ്രദേശം ഇടം നേടാനുള്ള ഒരു കാരണവും ഇതാണ്. ഈ പ്രദേശത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള മനുഷ്യവാസപ്രദേശം 2,000 ജനങ്ങള്‍ അധിവസിക്കുന്ന ധോളാവീര ഗ്രാമമാണ്.
    Published by:Jayashankar AV
    First published:
    )}