സിനിമ പൂർത്തിയാക്കാൻ എടുത്തത് 20 വർഷം; ചിത്രം കാണാൻ നിർമ്മാതാക്കൾ ജീവിച്ചിരുന്നില്ല!‌

ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തിൽ 'ലവ് ആൻഡ് ഗോഡ്' (1986) എന്ന ചിത്രത്തെപ്പോലെ ഇത്രയേറെ പ്രതിസന്ധികളും ദുരന്തങ്ങളും നിറഞ്ഞ മറ്റൊരു സിനിമയുണ്ടാകില്ല. ഇതിഹാസ ചിത്രം 'മുഗൾ-ഇ-ആസാം' ഒരുക്കിയ കെ. ആസിഫ് തന്റെ അടുത്ത മാസ്റ്റർപീസായി സ്വപ്നം കണ്ട ഈ ചിത്രം വെള്ളിത്തിരയിലെത്താൻ എടുത്തത് നീണ്ട രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകളാണ്. എന്നാൽ, ആ സ്വപ്നം പൂർത്തിയായത് കാണാൻ ചിത്രത്തിന്റെ പിന്നണി പ്രവർത്തകർക്കോ നായകർക്കോ വിധി അവസരം നൽകിയില്ല. സിനിമയുടെ ചിത്രീകരണം പുരോഗമിക്കവെ നേരിട്ട ഹൃദയാഘാതവും അപ്രതീക്ഷിത വിയോഗങ്ങളും ആ പ്രോജക്റ്റിനെ വിടാതെ പിന്തുടർന്നു. സംവിധായകൻ കെ. ആസിഫിന്റെയും ചിത്രത്തിലെ നായകന്മാരുടെയും അകാലമരണങ്ങൾ സിനിമയുടെ നിർമ്മാണത്തെ പലതവണ തടസ്സപ്പെടുത്തി. ഒടുവിൽ 1986-ൽ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തപ്പോൾ, അത് വിഭാവനം ചെയ്ത സംവിധായകനോ പ്രധാന താരങ്ങളോ ജീവിച്ചിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നത് ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും നൊമ്പരപ്പെടുത്തുന്ന ഓർമ്മയായി ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു.

1960-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ലോകപ്രശസ്തമായ ലൈല-മജ്‌നു പ്രണയകഥയെ ആസ്പദമാക്കി കെ. ആസിഫ് വിഭാവനം ചെയ്ത ബൃഹത്തായ ചലച്ചിത്രമായിരുന്നു 'ലവ് ആൻഡ് ഗോഡ്' (ഖൈസ് ഔർ ലൈല). 'മുഗൾ-ഇ-ആസാം' എന്ന തന്റെ മാസ്റ്റർപീസിന് സമാനമായ രീതിയിൽ, അതിമനോഹരമായ ദൃശ്യവിസ്മയമായും കലാപരമായ മികവോടെയുമാണ് അദ്ദേഹം ഈ പേർഷ്യൻ-അറബിക് ഇതിഹാസത്തെ വെള്ളിത്തിരയിൽ സങ്കൽപ്പിച്ചത്. സാമൂഹിക വിലക്കുകളെയും നിയമങ്ങളെയും വെല്ലുവിളിക്കുന്ന രണ്ട് പ്രണയികളുടെ ആത്മീയവും തീക്ഷ്ണവുമായ പ്രണയമായിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം.

ആരംഭത്തിൽ നിമ്മിയും ഗുരു ദത്തും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തിയ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം പാതിവഴിയിൽ എത്തിയപ്പോഴാണ് ഗുരു ദത്തിന്റെ അപ്രതീക്ഷിത വിയോഗം സംഭവിക്കുന്നത്. ഈ ദുരന്തം സിനിമയുടെ നിർമ്മാണത്തെ പൂർണ്ണമായും തടസ്സപ്പെടുത്തി. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, നിമ്മിക്കൊപ്പം സഞ്ജീവ് കുമാറിനെ മജ്നുവായി നിശ്ചയിച്ച് കെ. ആസിഫ് ചിത്രം പുനരാരംഭിച്ചു. എന്നാൽ വിധി വീണ്ടും ക്രൂരമായി ഇടപെട്ടു. സിനിമയുടെ ചിത്രീകരണം പൂർത്തിയാകുന്നതിന് മുൻപേ സഞ്ജീവ് കുമാറും ഈ ലോകത്തോടും സിനിമയോടും വിടപറഞ്ഞു.

എന്നാൽ ഏറ്റവും വലിയ ആഘാതം തന്റെ സ്വപ്നപദ്ധതി പാതിവഴിയിലാക്കി സംവിധായകൻ കെ. ആസിഫ് തന്നെ അന്തരിച്ചതായിരുന്നു. ഇതോടെ ചിത്രം പൂർത്തിയാകില്ലെന്ന് പലരും കരുതിയെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നലാമത്തെ ഭാര്യ അക്തർ ആസിഫിന്റെ നിശ്ചയദാർഢ്യം ആ ദൗത്യം ഏറ്റെടുത്തു. വർഷങ്ങളോളം പാതിവഴിയിൽ മുടങ്ങിക്കിടന്ന ദൃശ്യങ്ങൾ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ശേഖരിക്കുകയും എഡിറ്റ് ചെയ്ത് യോജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെയാണ് 1986-ൽ ചിത്രം ഒടുവിൽ തിയേറ്ററിലെത്തിയത്. റിലീസ് ചെയ്ത സമയത്ത് ചിലയിടങ്ങളിൽ സിനിമ അപൂർണ്ണമായിരുന്നെങ്കിലും, കെ. ആസിഫിന്റെ ദീർഘവീക്ഷണത്തിനും ആ പ്രണയകഥയുടെ കരുത്തിനും ഒരു നിത്യസ്മാരകമായി 'ലവ് ആൻഡ് ഗോഡ്' മാറി. ഈ ചിത്രം ഇന്നും ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു നൊമ്പരമായി നിലനിൽക്കുന്നു.

ആത്മാർത്ഥാനുരാഗിയായ ഖൈസ് എന്ന കവി മജ്നുവായി മാറുന്നതും, സുന്ദരിയായ ലൈലയോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണമായ പ്രണയവുമാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ കാതൽ. സമൂഹത്തിന്റെ കടുത്ത എതിർപ്പുകളെ നേരിടുന്ന അവരുടെ പ്രണയം പവിത്രവും അചഞ്ചലവുമായിരുന്നു. ലൈലയുടെ വിവാഹവും ഖൈസിന്റെ നാടുകടത്തലും ആ കഥയെ ഹൃദയഭേദകമായ ഒരു തലത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ലൗകികമായ വേർപാടുകൾക്കൊടുവിൽ മരണം മാത്രമാണ് അവർക്ക് ഒത്തുചേരാനുള്ള ഏക വഴിയായി മാറുന്നത്; അല്ലെങ്കിൽ മരണത്തിനപ്പുറമുള്ള ആത്മീയമായ ഒരു ഐക്യത്തിൽ ആ പ്രണയം അവസാനിക്കുന്നു. സിനിമയുടെ നിർമ്മാണവേളയിൽ നടന്ന യഥാർത്ഥ ദുരന്തങ്ങൾ കാരണം ചിത്രം അപൂർണ്ണമായി തുടർന്നത്, സിനിമയിലെ പ്രണയകഥയുടെ ആഴം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. കലയും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള അതിരുകൾ മാഞ്ഞുപോയതുപോലെ, ആ പൂർത്തിയാകാത്ത ദൃശ്യങ്ങൾ പ്രേക്ഷകമനസ്സിൽ ഇന്നും ഒരു വിങ്ങലായി അവശേഷിക്കുന്നു.

പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം, 2020-കളുടെ അവസാനത്തിൽ പുതിയ തലമുറയിലെ ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ ഈ വിസ്മൃത ക്ലാസിക്കിനെ പുനരാവിഷ്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും ആധുനിക ആഖ്യാനശൈലിയുടെയും കരുത്തിൽ ലൈലയുടെയും മജ്‌നുവിന്റെയും പ്രണയനൊമ്പരം പുതിയ കാലത്തെ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് ഒരിക്കൽക്കൂടി എത്തി. ശക്തമായ പ്രകടനങ്ങളും ദൃശ്യസമ്പന്നതയും റീമേക്കിനെ ആകർഷകമാക്കിയെങ്കിലും, ഒറിജിനൽ സിനിമയുടെ ആത്മാവിനെ സ്പർശിക്കാൻ അവയ്ക്കായില്ല. കെ. ആസിഫിന്റെ ദർശനത്തിൽ തുടികൊട്ടിയിരുന്ന ആ തീവ്രമായ വിരഹവും ദുരന്തവും സൗന്ദര്യവും പകരം വെക്കാനില്ലാത്തവിധം ഇന്നും ആ പഴയ ദൃശ്യങ്ങളിൽത്തന്നെ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു.

വെറുമൊരു സിനിമ എന്നതിലുപരി, തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചവരേക്കാൾ കാലത്തെ അതിജീവിച്ച ഒരു മഹാകാവ്യമാണ് 'ലവ് ആൻഡ് ഗോഡ്'. അത് മരിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച പ്രണയത്തിന്റെയും, പൂർത്തിയാകാത്ത സ്വപ്നങ്ങൾക്ക് പോലും തലമുറകളിലൂടെ സംവദിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന സത്യത്തിന്റെയും ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. ആത്മീയതയും പ്രണയവും ഇഴചേർന്ന ഈ ചിത്രം ബോളിവുഡിലെ ഏറ്റവും നൊമ്പരപ്പെടുത്തുന്ന സിനിമാനുഭവമായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ആത്മാവിൽ ആഴ്ന്നിറങ്ങുന്ന ആ ഇതിഹാസം, അതിന്റെ നിർമ്മാണ വഴിയിലെ ദുരന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്നെന്നേക്കുമായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടും.