8,000 കിലോ സ്വർണം കുഴിച്ചെടുക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ ഖനി; ഉള്ളിലെത്താൻ വേണ്ടത് 3 മണിക്കൂർ

ഭൂമിയിലെ ചില സ്ഥലങ്ങൾ അതീവ ദുഷ്കരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ്, അതിനാൽ തന്നെ ചുരുക്കം ചിലർക്ക് മാത്രമേ അവിടം നേരിൽ കാണാൻ അവസരം ലഭിക്കാറുള്ളൂ. അത്തരത്തിലൊന്നാണ് ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ഈ സ്വർണ്ണഖനി. സങ്കല്പിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്തത്ര ആഴത്തിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഭൂനിരപ്പിൽ നിന്നും നാല് കിലോമീറ്ററിലധികം താഴേക്ക് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഈ ഖനിക്ക് കരയിലെ ഏത് വമ്പൻ കെട്ടിടങ്ങളുടെ ഉയരത്തെക്കാളും ആഴമുണ്ട്. കഠിനമായ ചൂടും വെല്ലുവിളികളും നിറഞ്ഞ സാഹചര്യങ്ങളിലാണ് ഖനിത്തൊഴിലാളികൾ ഇവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്നതെങ്കിലും, അവർ ഓരോ ദിവസവും അവിടെനിന്നും സ്വർണ്ണം ഖനനം ചെയ്തെടുക്കുന്നു. ഈ ഖനി അതിന്റെ ആഴം കൊണ്ട് മാത്രമല്ല, മറിച്ച് അത് സുരക്ഷിതമായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യമായ എഞ്ചിനീയറിംഗ് മികവ് കൊണ്ടും ലോകപ്രശസ്തമാണ്.

കാർലട്ടൺവില്ലിന് സമീപമുള്ള വിറ്റവാട്ടർസ്‌റാൻഡ് ബേസിനിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന എംപോനെങ് സ്വർണ്ണഖനി ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് നാല് കിലോമീറ്ററിലധികം (2.5 മൈൽ) ആഴമുള്ളതാണ്. പത്ത് എംപയർ സ്റ്റേറ്റ് ബിൽഡിംഗുകൾ ഒന്നിനു മുകളിൽ ഒന്നായി അടുക്കിവെക്കാവുന്ന അത്രയും ആഴം ഈ ഖനിക്കുണ്ട്. ആദ്യം ആംഗ്ലോഗോൾഡ് അശാന്തിയുടെ കീഴിലായിരുന്ന ഈ ഖനി 2020-ലാണ് ഹാർമണി ഗോൾഡ് ഏറ്റെടുത്തത്. ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലെ സബ്‌വേ സിസ്റ്റത്തേക്കാൾ ദൈർഘ്യമുള്ള, ഏകദേശം 380 കിലോമീറ്ററിലധികം (236 മൈൽ) തുരങ്കങ്ങൾ ഈ ഖനിക്കുള്ളിലുണ്ട്. ഇതിന്റെ ഏറ്റവും താഴത്തെ തട്ടിലെത്തുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല. മണിക്കൂറിൽ 64 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ലിഫ്റ്റുകൾ (കേജുകൾ) ഉപയോഗിച്ച് ഏകദേശം രണ്ട് മുതൽ മൂന്ന് മണിക്കൂർ വരെ എടുത്താണ് ഖനിയുടെ അടിത്തട്ടിലേക്ക് തൊഴിലാളികൾ എത്തുന്നത്.

ഭൂമിക്കടിയിൽ വളരെ ദുഷ്കരമായ സാഹചര്യങ്ങളാണ് നിലവിലുള്ളത്. എംപോനെങ്ങിലെ ഖനികളിലെ പാറകളുടെ താപനില 66°C (150°F) വരെ എത്താറുണ്ട്. ഖനിത്തൊഴിലാളികൾക്ക് സുരക്ഷിതമായി ജോലി ചെയ്യുന്നതിനായി, ദിവസേന ഏകദേശം 6,000 ടൺ ഐസ് മിശ്രിതം (Ice Slurry) ഭൂമിക്കടിയിലെ സംഭരണികളിലേക്ക് പമ്പ് ചെയ്യുന്നു. ഇത് തുരങ്കങ്ങളിലെ താപനില ഏകദേശം 28°C ആയി കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. മുകൾഭാഗത്തുള്ള പാറകളുടെ ഭീമമായ ഭാരം കാരണം അവിടെ നിരന്തരമായ ഭൂകമ്പ മർദ്ദവും (Seismic pressure) അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. തുരങ്കങ്ങൾ ഇടിഞ്ഞു വീഴാതിരിക്കാൻ സ്റ്റീൽ, കോൺക്രീറ്റ്, ഡയമണ്ട് മെഷ് വലകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് അവ ശക്തമായി ബലപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

ഏകദേശം 30 ഇഞ്ച് മാത്രം വീതിയുള്ള വെന്റർസ്ഡോർപ്പ് കോൺടാക്റ്റ് റീഫ് (Ventersdorp Contact Reef) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പാളികളിലാണ് ഇവിടെ സ്വർണം കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം 5,000 പൗണ്ട് സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് ഖനിത്തൊഴിലാളികൾ ഓരോ ദിവസവും ശരാശരി 6,400 ടൺ പാറകൾ പൊട്ടിക്കുന്നു. ഇത്രയും വലിയ അധ്വാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ചെറിയ അളവിലുള്ള സ്വർണം പോലും അങ്ങേയറ്റം മൂല്യമുള്ളതാണ്. ഖനനം ലാഭകരമായി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ ഒരു ടൺ പാറയിൽ നിന്ന് വെറും 0.35 ഔൺസ് സ്വർണം മാത്രം ലഭിച്ചാൽ മതിയാകും.

പ്രതിവർഷം 8,000 കിലോഗ്രാമിലധികം സ്വർണ്ണമാണ് എംപോനെങ് ഖനിയിൽ നിന്ന് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നത്, അതായത് ഏകദേശം 250,000 മുതൽ 275,000 ഔൺസ് വരെ. ഭൂമിക്കടിയിലെ തുരങ്ക ശൃംഖല വളരെ വിശാലമായതിനാൽ ഉത്പാദനം തടസ്സമില്ലാതെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ തൊഴിലാളികൾ വിവിധ ഷിഫ്റ്റുകളിലായാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്. ഓരോ ദിവസവും തുരങ്കങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ദീർഘദൂര പാതകളിലൂടെയാണ് ഇവർ സഞ്ചരിക്കുന്നത്. പ്രവർത്തനക്ഷമതയും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഇവിടുത്തെ ലോജിസ്റ്റിക് സംവിധാനങ്ങൾ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ആധുനികമായ സ്വർണ്ണ ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഒന്നായാണ് ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

ചില തുരങ്കങ്ങൾ "സാമ സാമാസ്" (zama zamas) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന നിയമവിരുദ്ധ ഖനിത്തൊഴിലാളികൾ കൈക്കലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സ്വർണ്ണം, ഇരുമ്പയിര്, കൽക്കരി, മാംഗനീസ് തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾക്കായി ഇവർ മാസങ്ങളോളം ഭൂമിക്കടിയിൽ തന്നെ താമസിക്കാറുണ്ട്. ഇസിസുലു (isiZulu) ഭാഷയിൽ "ഒരു കൈ നോക്കുക" അല്ലെങ്കിൽ "അവസരം മുതലാക്കുക" എന്നാണ് സാമ സാമ എന്ന വാക്കിന്റെ ഏകദേശ അർത്ഥം. ഖനനത്തിനായി വളരെ ലളിതമായ ഉപകരണങ്ങളും സ്ഫോടകവസ്തുക്കളുമാണ് ഇവർ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

ഖനിയുടെ ഉള്ളിലെ ഭൂഗർഭജലത്തിൽ ശാസ്ത്രജ്ഞർ സവിശേഷമായ ഒരു തരം ബാക്ടീരിയയെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 'ഡെസൾഫോറൂഡിസ് ഔഡാക്സ്‌വിയേറ്റർ' (Desulforudis audaxviator) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഇവയ്ക്ക് സൂര്യപ്രകാശത്തിന്റെ സഹായമില്ലാതെ പൂർണ്ണമായും അതിജീവിക്കാൻ കഴിയും. പാറകളിലെ സ്വാഭാവികമായ റേഡിയോ ആക്ടീവ് ശോഷണത്തിൽ (Radioactive decay) നിന്നാണ് ഇവ അതിനാവശ്യമായ ഊർജ്ജം കണ്ടെത്തുന്നത്.

2024-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ഖനിയുടെ ആഴം വീണ്ടും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഏകദേശം 4,500 കോടി രൂപ (7.9 ബില്യൺ റാൻഡ്) ചിലവ് വരുന്ന ഒരു വമ്പൻ പദ്ധതിക്ക് ഹാർമണി ഗോൾഡ് അംഗീകാരം നൽകി. ഈ വിപുലീകരണത്തിലൂടെ ഖനിയുടെ ആഴം 270 മീറ്റർ കൂടി വർദ്ധിക്കും. ഇതോടെ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്ന് 4.22 കിലോമീറ്റർ ആഴത്തിലേക്ക് ഖനി എത്തുന്നതിനോടൊപ്പം, അതിന്റെ പ്രവർത്തന കാലാവധി ഏകദേശം 20 വർഷം കൂടി നീട്ടാനും സാധിക്കും.

എംപോനെങ് കൂടാതെ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്വർണ്ണഖനികളിൽ പലതും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ വിറ്റവാട്ടർസ്‌റാൻഡ് ബേസിനിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഒരുകാലത്ത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ ഖനിയായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ടൗടോണ (TauTona) ഏകദേശം 3.9 കിലോമീറ്റർ ആഴത്തിലുള്ളതാണ്. ജോഹന്നാസ്ബർഗിന് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സാവുക (Savuka) ഖനി 3.7 കിലോമീറ്റർ ആഴവുമായി തൊട്ടുപിന്നിലുണ്ട്. ഏകദേശം 3.585 കിലോമീറ്റർ ആഴം രേഖപ്പെടുത്തിയ ഈസ്റ്റ് റാൻഡ് ഖനിയും ചരിത്രപരമായ മറ്റൊരു പ്രധാന ഖനന കേന്ദ്രമാണ്.

അത്യന്തം ആഴമേറിയ നിലകളിൽ പ്രവർത്തനം തുടരുന്ന മറ്റ് പല ഖനികളും ലോകത്തുണ്ട്. പ്രധാന സ്വർണ്ണ ഉത്പാദന കേന്ദ്രമായ ഡ്രീഫോണ്ടെയ്ൻ (Driefontein) ഏകദേശം 3.42 കിലോമീറ്റർ ആഴത്തിലാണുള്ളത്. ക്ലൂഫ് (Kloof), കുസാസലേത്തു (Kusasalethu) എന്നീ ഖനികൾ 3.3 കിലോമീറ്ററിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ബ്ലൈവൂർസിച്ച് (Blyvooruitzicht) ഏകദേശം 3.2 കിലോമീറ്റർ ആഴത്തിൽ സ്വർണ്ണത്തോടൊപ്പം യുറേനിയവും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള ഖനികളിൽ, പടിഞ്ഞാറൻ അർദ്ധഗോളത്തിലെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ ഖനികളിലൊന്നായി കാനഡയിലെ ലാറോണ്ട് (LaRonde) ഖനി വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഖനന പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്ന് 3 കിലോമീറ്ററിലധികം താഴേക്ക് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു.